Yazar Olmak İçin Nereden Başlamalı? Yazmaya İlk Adım
Yazar olmak isteyenlerin aklında çoğu zaman benzer sorular vardır: Ne yazmalıyım? Nasıl başlamalıyım? Yazdıklarım yeterince iyi mi? Bir yazarlık eğitimi almak gerekir mi, yoksa okuyup yazarak ilerlemek mümkün müdür?
Bu soruların hepsini aynı anda cevaplamaya çalışmak, yazmaya başlamayı zorlaştırabilir. Çünkü yazarlık, daha ilk adımda bütün kurallarını öğrenip uygulayabileceğimiz bir uğraş değildir. Yazdıkça neye ihtiyaç duyduğumuzu fark eder, okudukça anlatma biçimimizi geliştirir, yeniden yazdıkça kendi sesimizi aramaya başlarız.
Yazar olmak için ilk adım, yazmayı öğrenmenin ancak yazarak mümkün olduğunu kabul etmektir. Bunun yanında okumak, gözlemlemek, düşünmek ve metin üzerinde çalışmak da bu yolculuğun ayrılmaz parçalarıdır.
Yazmaya başlamadan önce kendinize ne sormalısınız?
Yazarlığa ilgi duymakla ne yazmak istediğini bilmek aynı şey değildir. Roman, öykü, şiir, deneme ya da eleştiri… Her türün kendine özgü imkânları ve beklentileri vardır. Başlangıçta bunlardan birini kesin olarak seçmek zorunda değilsiniz.
Önce sizi yazmaya yönelten şeyi anlamaya çalışın.
- Anlatmak istediğiniz bir hikâye mi var?
- İnsanların davranışlarını ve ilişkilerini anlamaya mı çalışıyorsunuz?
- Okuduğunuz kitaplar üzerine düşüncelerinizi yazmak mı istiyorsunuz?
- Şiir, öykü ya da roman okumak sizde yazma isteği mi uyandırıyor?
- Gündelik hayatta dikkatinizi çeken ayrıntıları kaydetme ihtiyacı mı duyuyorsunuz?
Bu soruların cevapları, yazmaya nereden başlayacağınız konusunda fikir verebilir. Ancak başlangıçta kendinizi tek bir türle sınırlamanız gerekmez. Denemek, yazarlık yönünüzü keşfetmenin doğal bir parçasıdır.
Çok okumak mı, çok yazmak mı?
Yazarlık üzerine konuşurken sıkça karşılaşılan sorulardan biri budur. Oysa okumak ve yazmak birbirinin alternatifi değildir. Okumak, yazma imkânlarını görmemizi sağlar; yazmak ise bu imkânlarla ne yapabildiğimizi anlamamıza yardımcı olur.
Bir romanı yalnızca olayların nasıl geliştiğini merak ederek okumakla anlatıcının seçimlerine, karakterlerin kurulmasına ve cümlelerin ritmine dikkat ederek okumak arasında fark vardır.
Okurken şu sorular üzerinde durabilirsiniz:
- Yazar okurun ilgisini nasıl canlı tutuyor?
- Bir karakteri doğrudan tanıtmak yerine hangi davranışlarla görünür kılıyor?
- Bir sahnenin uzun ya da kısa anlatılması metne nasıl bir etki kazandırıyor?
- Hangi cümleler akılda kalıyor ve bunun nedeni ne olabilir?
- Anlatıcı okura neyi gösteriyor, neyi saklıyor?
Bu sorular okumayı bir teknik incelemeye dönüştürmek zorunda değildir. Ama zamanla metinlerin nasıl kurulduğunu daha dikkatli görmenizi sağlar.
İlk yazınızı nasıl seçmelisiniz?
İlk yazınızın büyük, özgün ya da etkileyici olması gerektiğini düşünmeyin. Yazmaya başlamak için kapsamlı bir roman fikrine veya sıra dışı bir konuya ihtiyacınız yok.
Bazen bir öykü, zihninizde kalan küçük bir ayrıntıyla başlar. Bazen bir insanın davranışı, duyduğunuz bir cümle ya da cevaplayamadığınız bir soru yazının çıkış noktası olur.
Başlangıç için kendinize yakın bir konu seçebilirsiniz. Ancak yakınlık, yalnızca kişisel deneyimleri anlatmak anlamına gelmez. Tanıdığınız bir duygudan, gözlemlediğiniz bir davranıştan ya da sizi düşündüren bir olaydan hareket ederek kurmaca da yazabilirsiniz.
Önemli olan konunun büyüklüğü değil, sizin o konuya nasıl yaklaştığınızdır.
Yazarlık için hangi teknikleri öğrenmek gerekir?
Yazmaya başladıktan sonra anlatım, karakter, olay örgüsü, bakış açısı, zaman, mekân ve diyalog gibi kavramlarla karşılaşırsınız. Bunları bir anda öğrenmeye çalışmak yerine, yazdığınız metnin ihtiyaç duyduğu noktadan ilerlemek daha verimli olabilir.
Bir öykü yazıyorsanız karakterin ne istediğini ve önündeki engeli düşünmek işe yarayabilir. Anlatımınız dağınık görünüyorsa paragraf düzeni ve cümle yapısı üzerine çalışabilirsiniz. Metninizin başlangıcı okuru içine çekmiyorsa ilk cümlenin ve ilk sahnenin işlevini inceleyebilirsiniz.
Teknik bilgi, metni belirli kurallara göre biçimlendirmek için değil, anlatmak istediğiniz şeyi daha iyi ifade etmek için kullanılır.
Bu nedenle yazarlık tekniklerini öğrenirken şu soruyu akılda tutmak gerekir: Bu bilgi, yazmakta olduğum metnin hangi sorununu çözmeme yardımcı olacak?
İlk taslağın iyi olması gerekir mi?
Hayır. İlk taslak, çoğu zaman yazının tamamlanmış hâli değildir. Düşüncelerin ortaya çıktığı, bazı bölümlerin belirsiz kaldığı, cümlelerin henüz yerini bulmadığı bir çalışma alanıdır.
Yazarken her cümleyi hemen düzeltmeye çalışmak, metnin ilerlemesini zorlaştırabilir. Önce anlatmak istediğiniz şeyi ortaya çıkarın. Ardından metne biraz mesafe koyarak yeniden okuyun.
Düzeltme aşamasında şu soruları sorabilirsiniz:
- Metnin asıl meselesi açık mı?
- Birbirini tekrar eden düşünceler var mı?
- Gereksiz bir paragraf çıkarıldığında anlam değişiyor mu?
- Anlatmak istediğim şeyle yazdığım şey örtüşüyor mu?
- Okurun metni takip etmesini zorlaştıran bölümler bulunuyor mu?
Yazının gelişmesi, çoğu zaman yeni cümleler eklemekten çok, hangi cümlelerin gerçekten gerekli olduğunu fark etmekle mümkündür.
Yazarlık yolunda ilerlemek için küçük bir çalışma
Yazmaya nereden başlayacağını bilemeyenler için basit bir çalışma önerilebilir.
Bir hafta boyunca her gün dikkatinizi çeken bir ayrıntıyı not edin. Bu bir konuşma, davranış, görüntü, duygu ya da aklınıza takılan bir soru olabilir. Notlarınızı uzun uzun açıklamak zorunda değilsiniz.
Haftanın sonunda bu ayrıntılardan birini seçin ve yaklaşık bir sayfalık metne dönüştürün. Bir öykü başlangıcı, kısa bir deneme ya da kişisel bir gözlem yazısı olabilir.
Ardından metni yeniden okuyun. İlk notta sizi etkileyen şeyin yazıya geçip geçmediğini düşünün. Metnin hangi bölümlerinin işe yaradığını, hangi bölümlerinin geliştirilmesi gerektiğini belirleyin.
Bu çalışma, yazarlığın önemli bir parçasını deneyimlemenizi sağlar: gözlemden metne, metinden yeniden düşünmeye uzanan süreci.
Yazar olmak için eğitim almak şart mı?
Yazarlık eğitimi, atölyeler ve eleştiri grupları yazma sürecine katkı sağlayabilir. Başka yazarların deneyimlerini dinlemek, metin üzerine farklı görüşler almak ve belirli teknikleri öğrenmek gelişimi destekler.
Ancak yazarlık için tek bir eğitim yolu yoktur. Kendi başınıza okuyarak, yazarak ve metinlerinizi değerlendirerek de ilerleyebilirsiniz.
Burada önemli olan, yazdıklarınızı yalnızca beğenilme beklentisiyle değil, gelişme imkânı açısından değerlendirmektir. Eleştiri almak yararlı olabilir; fakat her öneriyi olduğu gibi uygulamak zorunda değilsiniz. Metninize neyin uygun olduğunu zamanla daha iyi ayırt edersiniz.
Yazarlık eğitimi bir başlangıç noktası olabilir, ama yazma deneyiminin yerini tutmaz.
Yazar olmak bir hedef, yazmak ise bir uğraştır
Yazar olmak isteyen biri için başlangıçta bütün soruların cevaplanmış olması gerekmez. Hangi türde yazacağını, nasıl bir dil kuracağını ya da yazdıklarının nereye ulaşacağını önceden bilmek mümkün olmayabilir.
Bunların bir kısmı ancak yazma sürecinde anlaşılır. Okumak, denemek, gözlemlemek ve yeniden yazmak, zamanla kişinin kendi anlatım biçimini geliştirmesine yardımcı olur.
Yazarlık bir unvanı elde etmekten önce, yazıyla kurulan ilişkinin sürekliliğidir. İlk metninizi yazdığınızda yolun tamamını görmeniz gerekmez. Bazen başlangıç için gereken tek şey, zihninizde dolaşan düşünceyi bir cümleye dönüştürmek ve o cümlenin peşinden gitmektir.
Yazmaya başlamak için doğru zamanı beklemek yerine, yazabileceğiniz küçük bir alan açın. Gerisi, metinle kurduğunuz ilişki içinde şekillenecektir.
