Bir şiiri yalnızca biçimine bakarak tanımlamak çoğu zaman yeterli değildir. Şiirin ne anlattığı, hangi duyguyu öne çıkardığı ve okurda nasıl bir etki oluşturmak istediği de önemlidir. Bu nedenle nazım biçimi ile nazım türünü birbirinden ayırmak gerekir.
Nazım türü nedir?
Nazım türü, şiirin işlediği konu ve içeriğe göre aldığı addır. Nazım biçimi ise şiirin kuruluşuyla ilgilidir. Eğitim materyallerinde de biçim belirlenirken nazım birimi, ölçü ve uyak düzeni; tür belirlenirken konu ve tema esas alınır.
Lirik şiir
Aşk, özlem, ayrılık, tabiat, ölüm, vatan ve benzeri güçlü duyguların coşkulu biçimde işlendiği şiirler lirik özellik taşır. Lirik şiirde şairin iç dünyası ve duygusal yoğunluk belirgindir.
Epik şiir
Kahramanlık, savaş, mücadele, tarihî olaylar ve toplumsal ülküler epik şiirin başlıca alanlarıdır. Epik anlatımda hareket, çatışma ve topluluk duygusu öne çıkar.
Didaktik şiir
Bir düşünceyi öğretmek, öğüt vermek veya belirli bir görüşü savunmak amacı taşıyan şiirlere didaktik denir. Ancak öğretici olmak şiirin mutlaka kuru ve duygusuz olması gerektiği anlamına gelmez.
Pastoral şiir
Kır, doğa, çoban hayatı ve tabiat güzellikleri pastoral şiirin konularıdır. Doğanın yalnızca dekor olarak değil, şiirin duygusal atmosferini oluşturan bir unsur olarak kullanılması önemlidir.
Satirik şiir
Toplumdaki, kişilerdeki veya kurumlarındaki aksaklıkları eleştiren şiirler satirik özellik taşır. Alay, ironi ve taşlama gibi anlatım yolları kullanılabilir.
Dramatik şiir
Tiyatroya özgü çatışma, konuşma ve hareket unsurlarını şiirsel anlatımla bir araya getiren eserlerde dramatik özelliklerden söz edilir.
Bir şiir yalnızca tek bir türe mi girer?
Hayır. Bir şiirde birden fazla özellik bulunabilir. Örneğin vatan sevgisini işleyen bir şiir lirik ve epik unsurları birlikte taşıyabilir. Bu nedenle tür belirlerken şiirin baskın yönüne ve metnin bütününe bakmak daha sağlıklıdır.
Nazım türü ile nazım biçimini karıştırmayın
Koşma bir nazım biçimidir; güzelleme ise konuya dayalı bir nazım türüdür. Gazel biçimdir; lirik özellik ise içerikle ilgilidir. Bu ayrımı yaptığınızda şiir incelemesi çok daha net hâle gelir.
Şiir türü nasıl belirlenir?
Önce şiirin temel konusunu bulun. Ardından anlatımın hangi duyguyu veya amacı öne çıkardığına bakın. Son olarak şiirin tamamını dikkate alarak baskın türü belirleyin.
Sonuç
Şiir türlerini ezberlemekten daha önemlisi, türün metinde nasıl ortaya çıktığını görebilmektir. Şiirin konusu, duygusu ve anlatım amacı birlikte değerlendirildiğinde tür daha kolay belirlenir.
Not: Şiir ve nazım bilgileri hazırlanırken Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün Türk Dili ve Edebiyatı materyallerindeki temel tanımlardan yararlanılmıştır.
