Şiirde dize sonlarında tekrar eden ek veya kelimeler bazen kafiye, bazen redif olarak adlandırılır. Aradaki fark küçük görünür ama şiirin biçim özelliklerini doğru çözmek için belirleyicidir.
Redif nedir?
Redif, dizelerin sonunda aynı görev ve anlamla tekrarlanan ek, kelime veya kelime gruplarıdır. Bu nedenle redif yalnızca ses benzerliği değildir; görev ve anlam ortaklığı da aranır.
Redif nasıl bulunur?
İncelemeye dize sonlarından başlanır. Son ek veya kelime aynı görev ve anlamla tekrarlanıyorsa rediftir. Redifi ayırdıktan sonra geriye kalan ortak sesler kafiye olarak incelenir.
Neden önce redifi buluyoruz?
Çünkü redif kafiye hesabını etkiler. Örneğin iki kelimenin sonundaki “-ler” eki her iki kelimede de çoğul eki olarak kullanılmışsa bu bölüm kafiye değildir. Önce redif kabul edilir. Onun öncesinde kalan ses benzerliği varsa kafiye orada aranır.
Ek hâlinde redif
Aynı görevde kullanılan ekler redif olabilir. Çoğul, iyelik veya hâl ekleri buna örnek gösterilebilir. Burada önemli olan yalnızca ekin biçiminin aynı olması değil, görev ve anlamının da aynı olmasıdır.
Kelime hâlinde redif
Aynı kelime veya kelime grubu aynı anlam ve görevle dize sonlarında tekrarlanıyorsa kelime hâlinde redif söz konusu olur.
Kafiye ile redif nasıl ayırt edilir?
Pratik bir yöntem vardır: Dize sonlarını sağdan sola doğru karşılaştırın. Aynı görev ve anlamdaki bölüm rediftir. Sonra kalan seslere bakın. Kalan sesler farklı anlam veya görev taşıyorsa kafiye oluşturabilir.
Öğrencilerin en sık yaptığı hata
“İki kelime aynı harflerle bitiyor, o hâlde kafiye vardır” demektir. Oysa aynı ekin aynı görevde tekrarlanması rediftir. Bu yüzden yalnızca harfleri değil, kelimenin yapısını ve görevini de incelemek gerekir.
Redif şiire ne kazandırır?
Redif yalnızca teknik bir özellik değildir. Tekrar edilen kelime veya ek, şiirin anlamını ve ritmini güçlendirebilir. Şair aynı kelimeyi dize sonunda yeniden kullanarak bir düşünceyi, duyguyu veya vurguyu öne çıkarabilir.
Bir şiiri incelerken redifi nasıl yazmalıyız?
Önce redif bölümünü gösterin, ardından kalan ortak sesleri kafiye olarak belirtin. Sonrasında kafiye şemasını çıkarın. Böylece inceleme hem anlaşılır hem denetlenebilir olur.
Sonuç
Redif ile kafiye arasındaki ayrımın anahtarı “görev ve anlam”dır. Aynı görev ve anlamla tekrarlanan bölüm rediftir; redif ayrıldıktan sonra kalan ses benzerliği kafiye olarak değerlendirilir.
Not: Şiir ve nazım bilgileri hazırlanırken Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün Türk Dili ve Edebiyatı materyallerindeki temel tanımlardan yararlanılmıştır.
